شهید سید مصطفی خمینی فقیهی صاحب‌نظر، مجتهدی مستقل، مدرسی توانمند و محققی پرکار بود. "استقلال اجتهادی"، "جامع‌نگری در علوم اسلامی" و "مسئولیت‌پذیری اجتماعی"، درس‌های پایدار این شهید برای مجامع علمی است. استقلال اجتهادی شهید آیت‌الله سید مصطفی خمینی نباید در سایه عظمت امام(ره) مغفول بماند.

مراسم بزرگداشت مقام علمی و مبارزاتی فقیه اندیشمند، آیت‌الله سید مصطفی خمینی(ره) با حضور جمعی از علما، اساتید، پژوهشگران و طلاب حوزه علمیه نجف اشرف، در جوار بارگاه ملکوتی مولای متقیان، امیرالمؤمنین علی (ع) برگزار شد.

به گزارش بخش رسانه و فضای مجازی معاونت امور بین‌الملل مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، در این مراسم حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر علی کمساری، رئیس مؤسسه، طی سخنانی با طرح یک پرسش بنیادین مبنی بر اینکه «اگر سید مصطفی خمینی فرزند امام نبود، جایگاه او را در تاریخ حوزه‌های علمیه چگونه ارزیابی می‌کردیم؟»، تصریح کرد: «گاه عظمت و تشخص تاریخی پدر موجب می‌شود استقلال علمی، اجتهادی و فکری فرزند کمتر دیده شود؛ در حالی که شهید سید مصطفی خمینی فقیهی صاحب‌نظر، مجتهدی مستقل، مدرسی توانمند و محققی پرکار بود که تمام ابعاد هویتی‌اش در انتساب خانوادگی خلاصه نمی‌شد.»

استقلال اجتهادی؛ وفاداری اصیل به سنت حوزه

رئیس مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س) با برشمردن ابعاد سه‌گانه شخصیت علمی، زیست حوزوی و نقش مبارزاتی این عالم فقید، استقلال اجتهادی وی را برجسته‌ترین ویژگی او دانست و گفت: «شهید مصطفی خمینی با وجود بهره‌مندی از محضر استادان بزرگی همچون آیت‌الله‌العظمی بروجردی، آیت‌الله سید محمد محقق داماد و امام راحل، صاحب‌رأی و دارای تفکر انتقادی بود. بررسی آرای او در مجموعه "تحریرات فی الاصول" پیرامون نظریه ابتکاری امام با عنوان "خطابات قانونیه"، نشان می‌دهد که ایشان ضمن تجلیل از ابتکار علمی پدر، در مقدمات استدلالی مناقشه علمی می‌کند؛ و این، عالی‌ترین جلوه از روح اجتهاد اصیل شیعی است که در آن، احترام به استاد مانع نقد عالمانه نمی‌شود.»

دکتر کمساری در ادامه با اشاره به جامعیت علمی این شهید در علوم عقلی، فقهی، اصولی و عرفانی، اثر ارزشمند «تفسیر القرآن الکریم» را نمونه بارزی از نگاه منظومه‌ای وی خواند و افزود: «شهید سید مصطفی خمینی در تفسیر آیاتی نظیر «وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ»، انفاق را از سطح یک اقدام صرفاً مالی فراتر برده و آن را مسئولیتی ساختارمند در جهت اصلاح و سامان‌دهی حیات اجتماعی تعریف می‌کند. این رویکرد به روشنی نشان می‌دهد که معنویت فردی از سرنوشت جامعه جدا نیست؛ پیامی که امروز حوزه‌های علمیه در مواجهه با چالش‌های معاصر به آن نیاز مبرم دارند.»

نجف اشرف؛ کانون پیوند علمی و مبارزاتی

وی حضور علمی شهید سید مصطفی خمینی در حوزه علمیه نجف از سال ۱۳۴۶ و آغاز تدریس خارج اصول به درخواست فضلای این حوزه را نقطه عطفی در شکوفایی علمی ایشان برشمرد و تأکید کرد: «شهید مصطفی خمینی نماد عینی پیوند دو حوزه بزرگ جهان تشیع، یعنی قم و نجف بود. تبادل علمی، گفت‌وگو و پیوند مداوم میان این دو پایگاه کهن اجتهاد، ظرفیت بی‌بدیلی برای پاسخ‌گویی به مطالبات فکری جهان اسلام خلق می‌کند.»

دکتر کمساری با اشاره به هم‌افزایی میان تعهد اجتماعی و عمق معرفتی در سیره این عالم فقید یادآور شد: «مبارزات سیاسی و ایستادگی شجاعانه در برابر طاغوت پهلوی، هیچ‌گاه ایشان را از تدریس، پژوهش و نگارش بازنداشت و درگذشت مشکوک و ناگهانی‌اش در آبان ۱۳۵۶ در نجف اشرف، به نقطه عطفی در شتاب‌بخشی به امواج قیام مردم ایران و پیروزی انقلاب اسلامی تبدیل شد.»

رسالت عالمان در تحولات جهان اسلام

رئیس مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س) در بخش پایانی سخنان خود، تجلیل حقیقی از شخصیت‌های علمی را بازخوانی میراث و کارآمدسازی الگوهای آنان برای امروز دانست و خاطرنشان کرد: «سه مؤلفه "استقلال اجتهادی"، "جامع‌نگری در علوم اسلامی" و "مسئولیت‌پذیری اجتماعی"، درس‌های پایدار این شهید برای مجامع علمی است.»

وی با توجه به شرایط خطیر منطقه‌ای و بین‌المللی تصریح کرد: «امروز امت اسلامی در برهه‌ای حساس به سر می‌برد؛ تقابل با توطئه‌ها و تجاوزگری‌های استکبار جهانی، ضرورت هوشیاری، بیداری، بصیرت و همگرایی حوزه‌های علمیه و علمای اسلام را بیش از هر زمان دیگری ایجاب می‌کند تا رسالت تاریخی خود را در هدایت، آگاهی‌بخشی و پشتیبانی از جبهه مقاومت و مظلومان جهان به‌درستی ایفا نمایند.»